pprogramowanie;

Zwięźle na temat programowania

Facebook

Wskaźniki

9 stycznia 2013, kategoria: C++

Wskaźniki są nieodłącznym elementem języka C. W języku C++ także są przydatne i korzystanie z nich ułatwia pracę, jednak w odróżnieniu do C wiele rzeczy da się osiągnąć bez ich użycia. Poprawne operowanie wskaźnikami znacznie przyśpiesza wydajność programu, zmniejsza zużycie pamięci oraz skraca kod źródłowy.

Czym są wskaźniki?

Wskaźnik (ang. pointer) - typ zmiennej odpowiedzialnej za przechowywanie adresu do innej zmiennej (innego miejsca w pamięci) w obrębie naszej aplikacji.

Wskaźnik może wskazywać na jakąś zmienną, strukturę, tablicę a nawet funkcję. Jest niczym innym jak zmienną, która nie przechowuje wartości, tylko wskazuje na inną zmienną istniejącą w aplikacji. Oto podstawowe operatory niezbędne do operowania wskaźnikami:

Po co są wskaźniki?

Wiele początkujących osób zastanawia się - po co istnieją wskaźniki w C++? Zanim przeczytasz resztę artykułu, postaram Ci się to przybliżyć.

W języku C++ możemy do funkcji przekazać dowolną ilość parametrów. Modyfikując parametry w obrębie ciała funkcji oryginalne zmienne nie zmienią się. Przekazując zmienne do funkcji poprzez wartość (czyli w sposób standardowy), tworzymy wewnątrz funkcji ich kopię! Co z tego faktu wynika? Każda funkcja w C++ może zmodyfikować maksymalnie jedną zmienną, za pomocą wartości zwracanej return.

Korzystając z mojego talentu graficznego zobrazowałem Ci przekazywanie parametrów do funkcji poprzez wartość. Jesteśmy w stanie zmodyfikować wartość zmiennej a, ale nie jesteśmy w stanie zmienić innych zmiennych.

wskazniki1

Co zrobić, aby jedną funkcją zmodyfikować 3 zmienne na raz? Nie można użyć rozkazu return 3 razy, ponieważ każda funkcja zwraca tylko jedną wartość. W tej sytuacji trzeba skorzystać ze wskaźników. Jeżeli przekażemy do funkcji jako jej argument wskaźnik, wtedy operacje na wskaźniku zmieniają zmienną oryginalną z poza ciała funkcji – nie operujemy na kopii zmiennej. Dzięki temu, nawet jeżeli funkcja jest typu void i nic nie zwraca, możemy modyfikować wiele zmiennych z poza ciała funkcji:

wskazniki2

Jak używać wskaźników

Zmienna wskaźnikowa (czyli wskaźnik) poprzedzona jest gwiazdką (*****) i przechowuje adres pamięci (a nie wartość) zmiennej , na którą wskazuje.

Deklarując wskaźnik postępujemy tak jak ze zwykłymi zmiennymi, jednak nazwę wskaźnika poprzedzamy gwiazdką. Uwaga! Gwiazdka przed nazwą wskaźnika nie ma związku z operatorem wyłuskania!

int telefon;    //zmienna liczbowa
int *wsk;       //zmienna wskaźnikowa typu liczbowego

Tak wygląda tworzenie wskaźnika. Utworzone przez nas zmienne są puste. Zmienna telefon nie zawiera żadnej wartości a wskaźnik wsk nie wskazuje żadnej wartości.

Bardzo ważne jest aby nie korzystać ze wskaźnika który nie wskazuje na żadną zmienną! Prowadzi to zawsze do błędów i niesie ze sobą nieprzewidziane konsekwencje w działaniu programu!

Rozbudujmy powyższy przykład:

int telefon = 12345;    //zmienna liczbowa
int *wsk = &telefon;    //wskaźnik wsk zawiera adres zmiennej telefon

Za pomocą operatora pobrania adresu (&) pobraliśmy adres zmiennej telefon. Adres zmiennej został przypisany wskaźnikowi wsk. Pamiętaj że gwiazdka przed nazwą wskaźnika to nie operator wyłuskania! Chcąc wyświetlić wartość wskaźnika posłużymy się operatorem wyłuskania czyli gwiazdką ()*.

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{
    int telefon = 12345;    //zmienna liczbowa
    int *wsk = &telefon;    //wskaźnik wsk zawiera adres zmiennej telefon
    
    cout << *wsk << endl;
    
    return 0;
}

Powyższy przykład wyświetli na ekranie wartość zmiennej telefon. Przed wyświetleniem wskaźnika został użyty operator wyłuskania. Pobiera on wartość zmiennej spod adresu ze zmiennej wskaźnikowej. Bez użycia operatora wyłuskania, została by wyświetlona wartość zmiennej wskaźnikowej wsk czyli adres zmiennej telefon:

int telefon = 12345;         //zmienna liczbowa
int *wsk = &telefon;         //przypisanie wskaźnikowi adresu zmiennej telefon
										         
cout << *wsk << endl;        //wyświetlenie wyłuskanej wartości wskaźnika (12345)
cout << wsk << endl;         //wyświetlenie adresu zmiennej telefon
cout << &wsk << endl;        //wyświetlenie adresu wskaźnika
cout << &telefon << endl;    //wyświetlenie adresu zmiennej telefon

Używając sizeof na wskaźniku nie mozna zapomnieć o operatorze wyłuskania. W przeciwnym wypadku wynikiem zawsze będzie ta sama wartość, ponieważ każda zmienna wskaźnikowa ma ten sam rozmiar w pamięci.

Rzeczą normalną są wskaźniki do wskaźników. Przy ich wyświetlaniu ważna jest ilość operatorów wyłuskania. Jeżeli do wskaźnika drugiego stopnia użyjemy jednego operatora wyłuskania wtedy otrzymamy adres wskaźnika a nie wartość zmiennej na którą wskazują.

int telefon = 12345;    //zmienna liczbowa
int *wsk = &telefon;    //wskaźnik wsk zawiera adres zmiennej telefon
int **wsk2 = &wsk;      //wskaźnik wsk2 zawiera adres wskaźnika wsk

cout << **wsk2 << endl;

Wskaźniki poddają się rzutowaniu typów. W dowolnym momencie możemy zmienić typ zmiennej wskaźnikowej np. z int na long.

Wartość wskaźnika (zmiennej na którą wskazuje) możemy modyfikować bez uzycia nazwy zmiennej:

int telefon = 12345;    //zmienna liczbowa
int *wsk = &telefon;    //wskaźnik wsk zawiera adres zmiennej telefon

*wsk = 666;

cout << *wsk << endl;

Pusty wskaźnik

Przed zapisaniem wartości do wskaźnika, czyli zapisaniu wartości do zmiennej na którą wskazuje wskaźnik, należy się upewnić, że wskaźnik nie jest pusty.

Totalnie błędna byłaby sytuacja, kiedy chcemy nadać zmiennej wskaźnikowej określoną wartość, bez wcześniejszego przypisania wskaźnika do zmiennej.

int *wsk;
*wsk = 666; //źle!!

Wskaźniki generyczne

Zwykłe wskaźniki używane są aby wskazywać na określony obiekt określonego typu, np zmienna tekstowa, zmienna liczbowa czy struktura. Wskaźniki generyczne dają nam możliwość wskazywania na określony obszar pamięci aplikacji bez ustalania typu wskaźnika. Oznacza to że wskaźnik generyczny będzie miał typ void.

int telefon = 12345;    //zmienna liczbowa
void *wsk = &telefon;   //wskaźnik generyczny wsk typu void

Przed wykonaniem operacji na wskaźniku generycznym i przed jego wyświetleniem, musimy określić wielkość na jaką wskazuje. W powyższym przykładzie jest to int:

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{
    int telefon = 12345;    //zmienna liczbowa
    void *wsk = &telefon;   //wskaźnik generyczny wsk typu void
    
    *(int*)wsk = 666;
    
    cout << *(int*)wsk << endl;
    
    return 0;
}

Wskaźniki i funkcje

W języku C++ przekazujemy argumenty do funkcji poprzez tzw. przekazywanie przez wartość. W języku C oraz C++ możemy przekazywać wartości do funkcji poprzez przekazywanie przez wskaźnik. Wskaźnik będzie wtedy argumentem funkcji.

#include <iostream>

using namespace std;

// funkcja przyjmuje jako argument wskaźnik
void zwieksz_liczbe (int *liczba)
{
    *liczba+= 5;
}

int main()
{
    int numerek = 5;
    int *wsk = &numerek;
    
    zwieksz_liczbe(wsk); //przekazujemy wskaźnik (bez operatorów)
    
    cout << numerek << endl;
    
    zwieksz_liczbe(&numerek); //przekazujemy bezpośrednio adres zmiennej (operator &)
    
    cout << numerek << endl;
    
    return 0;
}

Należy zwrócić uwagę, że do funkcji której argumentem jest wskaźnik, przekazujemy adres zmiennej za pomocą operatora pobrania adresu (&) a nie samą wartość.

Więcej o przekazywaniu wskaźników do funkcji dowiesz się w artykule: przekazywanie argumentów do funkcji C++.

Wskaźniki i tablice

Tablice są sciśle związane ze wskaźnikami. Nazwa tablicy to wskaźnik na jej pierwszy element. Oznacza to że możemy wyświetlić pierwszy element tablicy umieszczając operator wyłuskania przed jej nazwą:

int tablica[5] = {1, 2, 3, 4, 5};
cout << *tablica << endl;

Możemy także tworzyć wskaźniki do określonych elementów tablicy:

int tablica[5] = {1, 2, 3, 4, 5};
int *wsk = &tablica[3];

cout << *wsk << endl;

Stringi w C to tablica charów. Tworząc wskaźnik będzie to już wskaźnik do wskaźnika a nie zwykły wskaźnik.

char* wyraz = "test";
char **wsk = &wyraz;

Często spotykane są także tablice wskaźników. Ich tworzenie jest proste i analogiczne do innych typów zmiennych:

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{
    int liczba1 = 1, liczba2 = 2, liczba3 = 3;
    int *wsk[3];
    
    wsk[0] = &liczba1;
    wsk[1] = &liczba2;
    wsk[2] = &liczba3;
    
    cout << *wsk[1] << endl;
    return 0;
}

Dynamiczna alokacja pamięci

Często podczas działania programu pojawia się problem dynamicznego zarządzania pamięcią. Problem fajnie można zaprezentować na przykładzie tablicy o różnej ilości elementów. Z pomocą przychodzą wskaźniki oraz operatory new i delete.

Najpierw tworzymy wskaźnik określonego typu a następnie zmienną o dowolnej wielkości. Potem przydzielamy wskaźnikowi adres nowej zmiennej utworzonej na stercie:

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{
    int *zmienna;
    zmienna = new int[3];
    zmienna[0] = 111;
    
    cout << *zmienna << endl;
    
    delete zmienna;
    
    return 0;
}

W C odpowiednikami new i delete są operatory malloc i free. Można używać operatorów C jak i C++, należy jednak pamiętać aby ich nie mieszać! (malloc + delete oraz new + free)!

Dynamiczne tworzenie zmiennych daje nam duże możliwości. Ważne jest aby usuwać je kiedy są niepotrzebne. W przeciwnym wypadku istnieje szansa wystąpienia błędu memory leak.

repozytorium: /cpp/wskazniki.md

licencja: Creative Commons BY-SA 3.0

autor: Karol Trybulec

Wszystkie artykuły przechowywane są w repozytorium Github. Jeżeli uważasz, że coś można poprawić, możesz nanieść swoje zmiany. Wszelkie poprawki po zaakceptowaniu stają się automatycznie widoczne na blogu.